# Jonasz i wieloryb _Retold by Talerie (talerie.com) from Biblia Jakuba Wujka_ · 6 min read · ages 5+ Jonasz ucieka statkiem przed Bogiem, żeglarze wrzucają go do morza, a po trzech dniach w brzuchu wielkiej ryby prorok idzie do Niniwy, której mieszkańcy zawracają ze złej drogi. Rozgniewany Jonasz żałuje krzewu, który w jedną noc wyrósł i usechł, a Bóg pyta, czy sam nie powinien żałować Niniwy, jej ludzi i zwierząt. --- Jonasz, syn Amittaja, był prorokiem. Pewnego dnia odezwał się do niego Bóg. — Wstań i idź do Niniwy, do tego wielkiego miasta, i przemów przeciwko niemu — powiedział Bóg. — Widzę całe zło, które czynią jego mieszkańcy. Jonasz wstał, ale nie poszedł do Niniwy. Postanowił uciec przed Bogiem jak najdalej, aż do Tarszisz, za morze. Zszedł do portu w Jafie, znalazł statek płynący do Tarszisz, zapłacił za podróż i wszedł na pokład. Wtedy Bóg zesłał na morze wielki wiatr. Rozpętała się straszna burza, fale rzucały statkiem i wydawało się, że lada chwila się rozbije. Żeglarze bardzo się przestraszyli i każdy z nich wołał do swojego boga. Wyrzucali za burtę ładunek, żeby statek był lżejszy. A Jonasz leżał tymczasem na samym dole, pod pokładem, i spał twardym snem. Odnalazł go tam kapitan statku. — Jak możesz spać? — zawołał. — Wstań i wołaj do swojego Boga! Może on o nas pomyśli i nie zginiemy. — Chodźcie, rzućmy losy — mówili żeglarze jeden do drugiego. — Dowiemy się, przez kogo spadło na nas to nieszczęście. Rzucili losy i los padł na Jonasza. — Powiedz nam, skąd to nieszczęście — prosili. — Czym się zajmujesz? Skąd przybywasz? Z jakiego kraju i z jakiego narodu jesteś? — Jestem Hebrajczykiem — odpowiedział Jonasz. — Czczę Boga nieba, który stworzył morze i ląd. Opowiedział im też, że ucieka przed Bogiem. Żeglarzy ogarnął wielki strach. — Coś ty zrobił! — zawołali. Morze burzyło się coraz bardziej. — Co mamy z tobą zrobić, żeby morze się uspokoiło? — zapytali. — Weźcie mnie i wrzućcie do morza, a morze się uspokoi — odparł Jonasz. — Wiem, że to przeze mnie spadła na was ta wielka burza. Ale żeglarze nie chcieli tego zrobić. Chwycili za wiosła i wiosłowali z całych sił, żeby dopłynąć do brzegu. Nie dali rady, bo fale rosły i rosły. Wtedy zaczęli wołać do Boga Jonasza. — Boże, nie pozwól nam zginąć z powodu tego człowieka — prosili. — Nie obarczaj nas winą za śmierć niewinnego. Przecież wszystko dzieje się tak, jak ty chcesz. Potem wzięli Jonasza i wrzucili go do morza. W tej samej chwili morze ucichło i fale przestały się burzyć. Żeglarze poczuli wielki lęk przed Bogiem, złożyli mu ofiarę i śluby. Ale Bóg przygotował już wielką rybę. Ryba połknęła Jonasza i przez trzy dni i trzy noce prorok leżał w jej brzuchu. Z brzucha ryby Jonasz modlił się do Boga. — Boże, wołałem do ciebie w udręce, a ty mnie wysłuchałeś. Krzyczałem z samej głębiny, a ty usłyszałeś mój głos. Rzuciłeś mnie w głąb, w samo serce morza. Prąd mnie porwał i twoje fale przetaczały się nade mną. Myślałem już, że mnie odrzuciłeś. — Woda zamknęła się nad moją głową — modlił się dalej Jonasz — i otchłań mnie otoczyła. Zszedłem aż do korzeni gór i myślałem, że ziemia zamknęła się za mną na zawsze. A ty, Boże mój, ocaliłeś mi życie. Kiedy opadałem z sił, przypomniałem sobie o tobie i moja modlitwa doszła do ciebie, do twojej świętej świątyni. — Kto czci puste bożki, odwraca się od twojej łaski. A ja złożę ci ofiarę i zaśpiewam pieśń dziękczynną. Spełnię wszystko, co ślubowałem, bo ocalenie przychodzi od ciebie. Wtedy Bóg przemówił do ryby i ryba wypluła Jonasza na suchy ląd. Po raz drugi Bóg odezwał się do Jonasza. — Wstań i idź do Niniwy, do tego wielkiego miasta, i ogłoś tam to, co ci powiem — powiedział Bóg. Tym razem Jonasz wstał i poszedł, tak jak kazał mu Bóg. Niniwa była ogromna: żeby ją przejść, trzeba było trzech dni drogi. Prorok szedł przez miasto cały dzień i wołał na ulicach. — Jeszcze czterdzieści dni, a Niniwa zostanie zburzona! Mieszkańcy Niniwy uwierzyli Bogu. Ogłosili post i wszyscy, od największego do najmniejszego, ubrali się w szorstkie wory. Wieść dotarła do króla Niniwy. Król wstał z tronu, zdjął królewski płaszcz, okrył się worem i usiadł w popiele. Potem razem ze swoimi dostojnikami ogłosił rozkaz dla całego miasta. — Niech ani ludzie, ani bydło, ani owce niczego nie jedzą i nie piją wody! — ogłosił król. — Okryjcie worami siebie i swoje zwierzęta. Wołajcie z całych sił do Boga. Niech każdy zawróci ze złej drogi i przestanie krzywdzić innych. Kto wie, może Bóg się zlituje, odwróci od nas swój gniew i nie zginiemy. Bóg zobaczył, co robią, i zobaczył, że naprawdę zawrócili ze złej drogi. Ulitował się nad nimi i nie zesłał na miasto nieszczęścia, które zapowiedział. Jonasz bardzo się tym zmartwił i rozgniewał. Zaczął modlić się do Boga. — Boże, czy nie mówiłem tego, kiedy byłem jeszcze u siebie w kraju? — powiedział. — Dlatego uciekałem do Tarszisz! Wiedziałem, że jesteś Bogiem dobrym i miłosiernym, cierpliwym i pełnym łaski, i że darujesz karę. Teraz zabierz mi życie, Boże, proszę cię. Lepiej mi umrzeć, niż żyć. — Czy dobrze robisz, że się gniewasz? — zapytał Bóg. Jonasz wyszedł z miasta i usiadł po jego wschodniej stronie. Zrobił sobie szałas i siedział w jego cieniu, czekając, co stanie się z Niniwą. Wtedy Bóg sprawił, że nad szałasem wyrósł krzew o szerokich liściach. Krzew rzucał cień na głowę Jonasza i chronił go przed żarem, bo prorok był bardzo zmęczony. Jonasz ogromnie się z tego krzewu ucieszył. Ale nazajutrz o świcie Bóg zesłał robaka. Robak nadgryzł krzew, a ten usechł. Kiedy wzeszło słońce, Bóg posłał gorący wiatr ze wschodu. Słońce prażyło Jonaszowi głowę, aż opadł z sił. Znowu zapragnął śmierci. — Lepiej mi umrzeć, niż żyć — powiedział. — Czy dobrze robisz, że gniewasz się o ten krzew? — zapytał Bóg. — Dobrze robię — odparł Jonasz. — Gniewam się tak, że chciałbym umrzeć. — Tobie żal krzewu, przy którym się nie natrudziłeś i którego nie wyhodowałeś — powiedział Bóg. — W jedną noc wyrósł i w jedną noc usechł. A mnie nie miałoby być żal Niniwy, tego wielkiego miasta, gdzie ponad sto dwadzieścia tysięcy ludzi nie odróżnia prawej ręki od lewej i gdzie mieszka tyle zwierząt? --- ## About this tale „Jonasz i wieloryb” to nie baśń, lecz opowieść z Biblii. Zajmuje całą Księgę Jonasza, czyli cztery krótkie rozdziały; w Biblii Wujka księga nosi tytuł „Proroctwo Jonasowe”. Księga nie podaje, kto ją napisał; pierwszy wiersz wymienia tylko „Jonasa, syna Amathi”. Opowiadamy ją na nowo według Biblii Wujka. Ksiądz Jakub Wujek przełożył Biblię z łaciny (Kraków 1599), a my korzystaliśmy z jej wydania warszawskiego z 1923 roku. W Księdze Jonasza Wujek pisze o wielkiej rybie i tak samo jest w naszej opowieści, która wieloryba ma tylko w tytule. Modlitwę z wnętrza ryby skróciliśmy, a bluszcz zamieniliśmy na krzew. > Ryba połknęła Jonasza i przez trzy dni i trzy noce prorok leżał w jej brzuchu. > > Księga Jonasza 2,1, Biblia Wujka, 1923: I nagotował Pan rybę wielką, żeby połknęła Jonasa: i był Jonas w brzuchu ryby trzy dni i trzy nocy. ### Biblia Wujka i nasza opowieść | | Biblia Wujka, 1923 | Nasza opowieść | | --- | --- | --- | | Kto połyka Jonasza | ryba wielka, gatunek nienazwany | wielka ryba; wieloryb tylko w tytule | | Imię Boga | Pan i Bóg | zawsze Bóg | | Port | Joppen | Jafa | | Pytanie żeglarzy | „dokąd idziesz” | „Skąd przybywasz?” | | Modlitwa w rybie | „z brzucha piekła” | „z samej głębiny” | | Roślina nad Jonaszem | bluszcz | krzew o szerokich liściach | | Wiatr | ciepły i palący, bez wzmianki o wschodzie | gorący, ze wschodu | ### Co zostaje w naszej opowieści Opowiadamy wszystkie cztery rozdziały, nie tylko przygodę w rybie. Bóg posyła Jonasza do Niniwy, a on wsiada na statek do Tarszisz. W czasie burzy los pada na niego i Jonasz sam mówi żeglarzom, żeby wrzucili go do morza; ci jednak najpierw próbują dowiosłować do brzegu. Przez trzy dni i trzy noce prorok leży w brzuchu ryby, potem ryba wypluwa go na suchy ląd. Mieszkańcy Niniwy poszczą i porzucają złą drogę, więc Bóg się nad nimi lituje. Jonasz się gniewa, a Bóg daje mu krzew, potem zsyła robaka i gorący wiatr. Na koniec Bóg mówi, że Jonaszowi żal krzewu, i pyta, czy Bogu nie miałoby być żal Niniwy, gdzie ponad sto dwadzieścia tysięcy ludzi nie odróżnia prawej ręki od lewej i gdzie mieszka tyle zwierząt. Tym pytaniem kończy się nasza opowieść. Jonasz trafia do morza na własną prośbę, ale wychodzi z ryby żywy. Dwa razy mówi: „Lepiej mi umrzeć, niż żyć”; to słowa rozgniewanego człowieka, a Bóg odpowiada mu pytaniem, nie groźbą. ### Ryba u Jonasza, wieloryb u Mateusza Tytuł mówi o wielorybie, ale w Księdze Jonasza Wujek pisze tylko o rybie: „nagotował Pan rybę wielką”, bez nazwy gatunku. Wieloryb pojawia się w Ewangelii według świętego Mateusza, gdzie Jezus wspomina „znak Jonasa proroka”: „Albowiem jako był Jonas w brzuchu wieloryba trzy dni i trzy nocy, tak będzie Syn człowieczy w sercu ziemie trzy dni i trzy nocy” (Mt 12,40). Sources (claims checked against them on 2026-10-31): - 1923: Proroctwo Jonasowe, Biblia, przeł. ks. Jakób Wujek, Warszawa 1923, rozdz. 1–4 [our source] (https://pl.wikisource.org/wiki/Biblia_Wujka_(1923)/Księga_Jonasza_(całość)) - 1923: Ewangelia wg św. Mateusza, Biblia, przeł. ks. Jakób Wujek, Warszawa 1923, rozdz. 12 (https://pl.wikisource.org/wiki/Biblia_Wujka_(1923)/Ewangelia_wg_św._Mateusza_12) - Wikidata Q178819 (https://www.wikidata.org/wiki/Q178819) --- - Read online: https://talerie.com/pl/bajki/jonasz-i-wieloryb - Also in: [English](https://talerie.com/en/tales/jonah-and-the-whale.md), [German](https://talerie.com/de/maerchen/jona-und-der-wal.md), [French](https://talerie.com/fr/contes/jonas-et-la-baleine.md), [Spanish](https://talerie.com/es/cuentos/jonas-y-la-ballena.md), [Portuguese](https://talerie.com/pt/contos/jonas-e-a-baleia.md), [Czech](https://talerie.com/cs/pohadky/jonas-a-velryba.md) - Wikidata: https://www.wikidata.org/wiki/Q178819 - Source: Biblia Jakuba Wujka, wydanie Warszawa 1923: Księga Jonasza 1–4 (https://pl.wikisource.org/wiki/Biblia_Wujka_(1923)/Księga_Jonasza_(całość)) - Public-domain basis: Talerie contemporary retelling (CC0 2026), based on: Biblia Jakuba Wujka, wydanie Warszawa 1923: Księga Jonasza 1–4 — EU anonymous-work rule (+70 passed); translator Jakub Wujek died 1597 (+70 passed); edition published anonymously 1923 (+70 passed) - License: CC0-1.0 (https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/)