Dziadek do orzechów i Król Myszy

Przez cały dzień dwudziestego czwartego grudnia dzieci państwa Stahlbaumów nie miały wstępu do dużego pokoju. Fritz i Marie siedzieli w ciemnym kącie i czekali.

Czekali także na ojca chrzestnego, radcę Drosselmeiera. Był mały i pomarszczony, na jednym oku nosił czarną przepaskę, a na głowie perukę ze szklanej przędzy. Znał się na zegarach lepiej niż ktokolwiek w mieście i na każde święta budował dzieciom coś cudownego.

Wreszcie zadzwonił dzwonek, dzyń dzyń, dzyń dzyń, drzwi otworzyły się na oścież i stanęła przed nimi choinka. Wisiały na niej złote i srebrne jabłka, świeczki paliły się jak życzliwe oczy, a pod gałęziami leżały prezenty.

Za zasłoną czekało dzieło ojca chrzestnego: zamek ze złotymi wieżami, po którym maleńcy panowie i maleńkie damy chodzili wciąż tą samą drogą. Fritz obejrzał go chwilę i wrócił do swoich żołnierzyków.

Marie została, bo znalazła człowieczka, którego nikt inny nie zauważył. Stał cicho i cierpliwie, jakby czekał na swoją kolej.

Tułów miał za gruby jak na tak cienkie nogi, a głowę o wiele za dużą jak na jedno i drugie. Ale twarz miał pełną dobroci.

— Ojcze, czyj jest ten kochany człowieczek pod choinką? — zapytała.

— Ten gryzie zębami najtwardsze orzechy — odpowiedział ojciec. — I należy tak samo do Fritza, jak do ciebie.

Ojciec uniósł drewniany płaszczyk na plecach człowieczka. Marie włożyła mu orzech do ust, trzask, i słodki orzeszek wpadł jej prosto w dłoń. Człowieczek pochodził ze starego rodu dziadków do orzechów.

Marie wybierała dla niego najmniejsze orzechy. Fritz wybrał największy, trzask, trzask, i wypadły trzy zęby, a biedna szczęka zwisła bezwładnie.

— Daj mi go — powiedział Fritz. — Dziadek do orzechów z połamanymi zębami nie zna się na swoim rzemiośle.

— Nie dostaniesz go — rozpłakała się Marie i obwiązała zranioną brodę białą wstążką ze swojej sukienki.

— Dobry żołnierz nie każe rannemu pełnić służby — powiedział ojciec i oddał Dziadka do orzechów pod opiekę Marie.

Wieczorem Marie uprosiła mamę, żeby mogła jeszcze chwilę posiedzieć. Mama poszła spać i zostawiła jej zapaloną lampę. Marie została sama przy wysokiej oszklonej szafce, w której dzieci trzymały swoje skarby.

— Będę cię pielęgnować, aż wyzdrowiejesz — powiedziała Dziadkowi do orzechów. — A ojciec chrzestny Drosselmeier wstawi ci zęby, bo on się na tym zna.

Klara, dumna nowa lalka, musiała ustąpić swojego łóżeczka. Marie okryła chorego aż po nos i postawiła łóżeczko na półce obok huzarów Fritza.

Zamknęła szafkę na klucz i wtedy za piecem coś zaszeleściło. Wielki zegar zaterkotał, ale nie mógł wybić godziny, bo złocona sowa na jego szczycie opuściła skrzydła na tarczę. Zamiast bicia wyszły z niego słowa:

Mrucz, zegarze, tik i tak, mrucz cichutko, właśnie tak. Król Myszy ma czujne uszy, zagraj pieśń, co go wzruszy. Bij nisko i bij lekko, żeby uciekł het, daleko.

Zegar wybił dwunastą głuchym, przytłumionym dźwiękiem, a Marie zobaczyła, że tam, gdzie przed chwilą siedziała sowa, siedzi ojciec chrzestny Drosselmeier, a poły jego surduta zwisają jak skrzydła.

Ze wszystkich stron podniósł się pisk. Myszy wychodziły ze szpar w podłodze i ustawiały się w szeregi. Potem podłoga u stóp Marie pękła i wynurzyła się z niej mysz o siedmiu głowach, w siedmiu błyszczących koronach.

Całe wojsko ruszyło prosto na dziewczynkę. Cofnęła się, uderzyła plecami o szafkę, szyba pękła, poczuła ostry ból w lewym ramieniu i pisk urwał się natychmiast.

Za jej plecami Dziadek do orzechów zrzucił kołderkę, zeskoczył obiema nogami naraz i zawołał głośno:

Trzask i prask, głupie plemię! Precz, myszy, pod ziemię! Chrup i trzask, myszy w tył, trzask i prask, głupie plemię!

Klara złapała go, gdy skakał z półki, ale nie chciał jej cekinowej szarfy. Przepasał się zwyczajną wstążką Marie.

Wieka pudełek Fritza odskoczyły, żołnierze zeszli na dół, a armaty wystrzeliły cukrowymi kulkami w sam środek mysiej gęstwy.

Myszy jednak parły dalej, aż zdobyły działa, a huzarzy pognali do domu. Krok po kroku wojsko cofało się, aż Dziadek do orzechów został sam, a Król Myszy skoczył na niego.

— Ach, mój biedny Dziadku do orzechów! — krzyknęła Marie. Sama nie wiedząc, co robi, zdjęła lewy bucik i rzuciła nim ze wszystkich sił prosto w mysiego króla.

Wszystko rozpierzchło się w jednej chwili. Ból w ramieniu stał się ostrzejszy i Marie osunęła się na podłogę.

Obudziła się we własnym łóżku. Mama powiedziała, że musiała ją przestraszyć jakaś zabłąkana mysz, że Marie skaleczyła się o rozbitą szybę i że Dziadek do orzechów stoi cały i zdrowy.

Pewnego wieczoru przyszedł ojciec chrzestny Drosselmeier, a z Marie wyrwało się:

— Widziałam cię na zegarze, jak zakrywałeś go skrzydłami. Dlaczego nam nie pomogłeś?

Ojciec chrzestny zrobił dziwną minę i zaśpiewał płaskim, skrzypiącym głosem:

Mrucz, zegarze, tik i tak, brzęcz i warcz, i właśnie tak. Wahadło huśtać się musi, bo stukot je nudzi i dusi. Bim i bam, i dzyń, i dzyń, niech Król Myszy umknie w cień.

— To tylko moja zegarmistrzowska piosenka — powiedział ze śmiechem i wyjął z kieszeni samego Dziadka do orzechów, z wprawionymi zębami i całą, zdrową brodą. Tylko szabli mu nie dał: szablę, jak powiedział, Dziadek do orzechów musi zdobyć sobie sam.

— Przyznasz jednak, że urodziwy nie jest. Chcesz wiedzieć, skąd ta brzydota wzięła się w jego rodzinie? To bajka o twardym orzechu.

Był sobie kiedyś król, którego córeczka, księżniczka Pirlipat, była najpiękniejszym dzieckiem, jakie się kiedykolwiek urodziło. A mimo to co noc pilnowało jej kołyski sześć nianiek i każda trzymała na kolanach kota, który musiał bez przerwy mruczeć.

Powód był taki. Tamtej zimy królowa siekała słoninę na wielką ucztę z kiełbasami, a kiedy tłuszcz zaczął skwierczeć, z paleniska odezwał się cieniutki głos.

— Daj mi trochę słoniny, siostro. Ja też jestem królową.

To była pani Myszoróbka, która trzymała swój dwór pod paleniskiem i nazywała siebie królową myszy. Królowa przyjęła ją uprzejmie, ale za panią Myszoróbką wyszło siedmiu jej synów i zjadło prawie całą słoninę.

Na uczcie król zapłakał nad talerzem i wyszlochał tylko trzy słowa:

— Za mało słoniny!

Poprzysiągł zemstę, a nadworny zegarmistrz, Christian Elias Drosselmeier, zbudował takie pułapki, że pani Myszoróbka straciła przez nie wszystkich siedmiu synów.

Odeszła z pałacu, ale najpierw stanęła przy królowej i syknęła:

— Uważaj, żeby królowa myszy nie przegryzła twojej córeczki na pół.

Koty więc mruczały, a nianie czuwały, aż pewnej nocy zasnęły. Kiedy się zerwały, przy kołysce stała wielka mysz i zaraz zniknęła w dziurze w podłodze.

Pirlipat żyła, ale nie była już taka sama. Ciężka głowa siedziała na cieniutkim ciałku, oczy miała zielone i nieruchome, a usta rozciągnięte od ucha do ucha.

Król dał zegarmistrzowi cztery tygodnie, żeby przywrócił jej dawną urodę. Drosselmeier dowiedział się tylko jednego: odmieniona dziewczynka jest zadowolona przez cały dzień, dopóki ma orzechy do gryzienia.

Razem z nadwornym astronomem czytał więc o północy w jej gwiazdach, aż w końcu wszystko się wyjaśniło. Pirlipat odzyska dawną postać, jeśli zje jądro orzecha Krakatuka.

Ale skorupa tego orzecha była tak twarda, że można było przetoczyć po niej armatę, a nic by jej się nie stało. Rozgryźć go musiał przy księżniczce młodzieniec, który nigdy się nie golił i nigdy nie nosił butów, a potem, z zamkniętymi oczami, zrobić siedem kroków w tył.

Szukali po całym świecie piętnaście lat i nie znaleźli nic, aż Drosselmeierowi zatęskniło się za domem, a astronom stwierdził, że w Norymberdze można szukać równie dobrze jak wszędzie indziej.

Mieszkał tam brat Drosselmeiera, który robił kukiełki, i kiedy usłyszał, o co chodzi, podrzucił czapkę w górę. Wiele lat wcześniej kupił pozłacany orzech, a pod złotem stało na skorupie słowo Krakatuk.

Brat miał syna, który nigdy się nie golił i nigdy nie nosił butów, a orzechy rozłupywał tak zgrabnie, że wszyscy nazywali go pięknym Dziadkiem do orzechów. Przymocowali mu do szczęki mocny drewniany warkocz i zabrali go do pałacu. Tam król ogłosił, że kto rozgryzie orzech, dostanie rękę księżniczki i zostanie następcą tronu.

Młody Drosselmeier włożył orzech między zęby, pociągnął za warkocz i trzask, skorupa rozpadła się na kawałki. Podał księżniczce wyłuskany orzech, zamknął oczy, a ona go połknęła i stanęła przed dworem znowu piękna.

Dwór tańczył z radości, a młodzieniec w całym tym hałasie liczył swoje kroki w tył. Przy siódmym kroku wypełzła z piskiem spod podłogi pani Myszoróbka, chłopiec nadepnął na nią i potknął się.

Kiedy się podniósł, był odmieniony. Głowa urosła mu ogromna, ciało zrobiło się małe, usta rozciągnęły się od ucha do ucha, a z pleców zwisał wąski drewniany płaszczyk: kiedy się go uniosło, szczęka otwierała się i zamykała.

Pani Myszoróbka leżała tam, gdzie upadła. Szepnęła cienkim, złośliwym głosikiem:

Krakatuku, orzechu twardy, przez ciebie tracę życie. Lecz syn mój w siedmiu koronach odpłaci mu sowicie.

Księżniczka nie chciała nawet spojrzeć na młodzieńca, który ją uratował.

— Zabierzcie stąd tego brzydkiego Dziadka do orzechów! — zawołała, i wyprowadzono go za drzwi. Zegarmistrza i astronoma wygnano na zawsze.

Ale astronom raz jeszcze zajrzał w gwiazdy. Młodzieniec zostanie królem mimo swojej postaci, a dawną twarz odzyska wtedy, gdy siedmiogłowy syn pani Myszoróbki polegnie z jego ręki i gdy pokocha go dziewczyna, chociaż jest brzydki.

— I to — powiedział ojciec chrzestny Drosselmeier — jest cała bajka o twardym orzechu. Właśnie dlatego dziadki do orzechów są brzydkie.

Kiedy Marie wyzdrowiała, stanęła przed oszkloną szafką i już wiedziała. Jej Dziadek do orzechów to młody Drosselmeier, a zegarmistrz z bajki to jej ojciec chrzestny.

— Nie możesz do mnie mówić — powiedziała — ale wiem, że mnie rozumiesz, i możesz liczyć na moją pomoc.

Dziadek do orzechów nie drgnął. A jednak przez szafkę przeszło ciche westchnienie i zabrzmiał głos jak dzwoneczek:

Marie moja, ja twój będę, a ty moja, Marie moja.

Kiedy zapytała ojca chrzestnego, dlaczego nie chce pomóc swojemu bratankowi, mama i Fritz roześmiali się. Ale radca powiedział cicho:

— Ja go nie uratuję, droga Marie. Tylko ty możesz. Bądź dzielna i bądź wierna.

Niedługo potem obudziła się o północy. Król Myszy wyszedł z dziury w ścianie i skoczył na stoliczek przy jej łóżku.

Pierniki, cukierki, oddaj mi je, mała, mała, bo inaczej źle: przegryzę Dziadka do orzechów na pół!

Nie powiedziała nikomu, bo nikt by jej nie uwierzył. Wieczorem położyła przed szafką swoje pierniki i cukierki, a rano zostały z nich okruchy.

Następnej nocy przyszedł znowu.

Cukrowe lalki, czekoladki, oddaj mi je, mała, mała, bo inaczej źle: przegryzę Dziadka do orzechów na pół!

Marie miała cukrowych pasterzy, mlecznobiałe owieczki i małego bobasa o czerwonych policzkach, którego kochała najbardziej. Ucałowała je po kolei i postawiła przed szafką, a rano były pogryzione na kawałki.

Trzeciej nocy zapiszczał tuż przy jej uchu.

Książki z obrazkami, sukienkę, oddaj mi je, mała, mała, bo inaczej źle: przegryzę Dziadka do orzechów na pół!

Rano Marie płakała przed szafką.

— Drogi panie Drosselmeier, kiedy oddam mu już wszystko, zażąda w końcu mnie zamiast pana.

Wtedy zobaczyła ciemny ślad, który po bitwie został na szyi Dziadka do orzechów. Potarła ślad chusteczką, a Dziadek do orzechów zrobił się ciepły w jej dłoni i zaczął się poruszać.

— Najdroższa panno Stahlbaum — wyszeptał z ogromnym trudem. — Żadnych książek z obrazkami, żadnej sukienki. Niech pani zdobędzie mi szablę. Szablę.

I znowu znieruchomiał.

Marie poprosiła Fritza o szablę. Fritz właśnie przeniósł w stan spoczynku starego pułkownika kirasjerów, więc bez namysłu przypasał Dziadkowi do orzechów szabelkę pułkownika.

Koło północy w dużym pokoju rozległ się szczęk, potem jeden przenikliwy pisk, a potem cisza. Wtedy ktoś zapukał do drzwi Marie i stanął przed nią Dziadek do orzechów, na jednym kolanie, z szablą w dłoni.

— To pani jedna dała odwagę temu ramieniu — powiedział. — Król Myszy jest pokonany. Niech pani przyjmie znaki jego klęski od rycerza, który do śmierci należy do pani.

I podał jej siedem koron.

— A teraz, gdyby zechciała pani pójść za mną kilka kroków, pokazałbym pani najpiękniejsze rzeczy na świecie.

Zaprowadził ją do starej szafy, pociągnął za frędzel przy podróżnym płaszczu jej ojca i z rękawa wysunęły się cedrowe schody.

Marie weszła przez rękaw i wyszła na pachnącą łąkę, gdzie powietrze zrobiło się różowe. Na Różanym Jeziorze śpiewały srebrne łabędzie, a przy brzegu czekała łódka, którą pociągnęły dwa delfiny. Z różowej wody uśmiechała się do Marie śliczna buzia i Marie pomyślała, że to księżniczka Pirlipat, ale Dziadek do orzechów powiedział cicho, że to nie Pirlipat, tylko ona sama. Łódka zawiozła ich do stolicy, do Cukrowego Miasta, gdzie dachy są koronami, a brama jest z makaroników. Za miastem stał Marcepanowy Zamek, cały obsypany gwiazdami.

Wybiegły z niego cztery księżniczki, siostry Dziadka do orzechów, i rzuciły mu się na szyję, a on opowiedział im, że to Marie uratowała mu życie: rzuciła bucikiem w Króla Myszy i zdobyła dla niego szablę.

Jego głos powoli cichł, wstała srebrna mgła i Marie poczuła, że unosi się coraz wyżej i wyżej.

A potem, prr, puf, spadła z ogromnej wysokości i otworzyła oczy we własnym łóżku.

— Miałaś piękny sen — powiedziała mama, kiedy Marie wszystko jej opowiedziała.

Marie wyjęła więc ze swojego pudełka siedem koron. Były zrobione tak misternie, że żadna ludzka ręka nie mogłaby ich wykonać, a ojciec i tak nie chciał uwierzyć.

Wtedy wszedł ojciec chrzestny Drosselmeier i gdy tylko zobaczył korony, roześmiał się.

— Głupstwa! Głupstwa! — zawołał. — To są korony, które przed laty nosiłem na dewizce od zegarka.

Ale kiedy Marie poprosiła, żeby powiedział wszystkim, że jej Dziadek do orzechów jest jego bratankiem, twarz mu spoważniała i pociemniała, a on mruknął tylko:

— Głupstwa! Głupstwa!

— Raz na zawsze wybij sobie te bzdury z głowy — powiedział ojciec. — Jeśli usłyszę to jeszcze raz, wyrzucę tego brzydkiego Dziadka do orzechów przez okno.

Marie nic już więc nie mówiła, ale tym więcej myślała o tamtym królestwie. Pewnego dnia, kiedy radca naprawiał zegar, siedziała i patrzyła na Dziadka do orzechów, aż słowa same wyrwały się jej z ust.

— Drogi panie Drosselmeier, gdyby pan naprawdę żył, nie byłabym taka jak księżniczka Pirlipat. Nigdy bym się od pana nie odwróciła dlatego, że przeze mnie stracił pan urodę.

— Głupstwa! Głupstwa! — krzyknął radca. Rozległ się trzask i huk tak głośny, że Marie zsunęła się z krzesła.

Kiedy otworzyła oczy, mama pochylała się nad nią.

— Przyjechał bratanek ojca chrzestnego Drosselmeiera, aż z Norymbergi.

Stał tam zgrabny młodzieniec w czerwonym, obszytym złotem fraku, ze szpadą, która błyskała jak klejnoty, a dla Marie przywiózł takie same cukrowe figurki, jakie pogryzł Król Myszy.

Przy stole rozgryzł najtwardsze orzechy dla całego towarzystwa, a potem podprowadził Marie do oszklonej szafki i ukląkł przed nią.

— Najdroższa panno Stahlbaum, u pani stóp klęczy ten Drosselmeier, któremu w tym właśnie miejscu uratowała pani życie. Powiedziała pani, że nie odwróci się ode mnie dlatego, że jestem brzydki, i w tej samej chwili stałem się znowu sobą.

— Niech pani podzieli ze mną koronę i królestwo, i panuje ze mną w Marcepanowym Zamku, bo tam wciąż jestem królem.

Marie podniosła go z klęczek.

— Jest pan dobrym i życzliwym młodzieńcem — powiedziała — a panuje pan nad tak pięknym krajem, że zostanę pana narzeczoną.

Rok i jeden dzień później przyjechał po nią złotą karetą zaprzężoną w srebrne konie, a na weselu tańczyły dwadzieścia dwa tysiące błyszczących figurek.

I Marie do dziś jest królową kraju, w którym można ujrzeć skrzące się bożonarodzeniowe lasy, przezroczyste marcepanowe zamki i wszystkie najwspanialsze rzeczy, jakie istnieją, jeśli tylko ma się oczy, żeby je zobaczyć.