Przejdź do treści
Bosa dziewczynka klęczy w leśnym mchu przy strumieniu i zawiązuje sarence na szyi złotą podwiązkę, obok leży zwinięty zielony sznurek.

Braciszek i siostrzyczka

Bracia Grimm

13 min czytania od 6 lat

Braciszek i siostrzyczka uciekają przed macochą do lasu, w którym wszystkie źródła są zaczarowane. Pierwsze szepcze, że kto się z niego napije, stanie się tygrysem, drugie grozi wilkiem. Braciszek usycha z pragnienia i zapowiada, że przy trzecim napije się, cokolwiek siostra powie.


Braciszek wziął siostrzyczkę za rękę i powiedział:

— Odkąd umarła mama, macocha bije nas codziennie i daje nam tylko twarde skórki od chleba. Piesek pod stołem ma lepiej, bo jemu czasem rzuci dobry kąsek. Chodź, pójdziemy razem w świat.

Szli cały dzień przez łąki i pola, a wieczorem doszli do wielkiego lasu. Byli tak zmęczeni smutkiem, głodem i drogą, że usiedli w dziupli starego drzewa i zasnęli.

Rano słońce mocno przygrzewało i braciszkowi chciało się pić. Nie wiedzieli, że macocha była czarownicą. Skradała się za nimi po cichu i rzuciła urok na wszystkie źródła w lesie.

Znaleźli źródełko, które lśniło na kamieniach. Braciszek chciał się napić, ale siostrzyczka usłyszała, jak woda szepcze: „Kto się ze mnie napije, tygrysem się stanie. Kto się ze mnie napije, tygrysem się stanie.”

— Proszę cię, nie pij! — zawołała. — Bo zmienisz się w dzikie zwierzę i mnie rozszarpiesz.

Klęcząca dziewczynka przytrzymuje za ramię bosego braciszka, który pochyla się nad źródełkiem w słonecznym lesie i sięga pustą dłonią w stronę wody.

— Poczekam do następnego źródła — powiedział braciszek, choć bardzo chciało mu się pić.

Przy drugim źródełku woda szeptała: „Kto się ze mnie napije, wilkiem się stanie. Kto się ze mnie napije, wilkiem się stanie.”

— Braciszku, nie pij! Bo zmienisz się w wilka i mnie zjesz.

— Dobrze, poczekam — odpowiedział. — Ale przy następnym źródle muszę się napić, mów, co chcesz.

Przy trzecim źródełku woda szeptała: „Kto się ze mnie napije, sarenką się stanie. Kto się ze mnie napije, sarenką się stanie.”

— Ach, nie pij, bo zmienisz się w sarenkę i uciekniesz ode mnie!

Ale braciszek już klęczał nad wodą. Ledwie pierwsze krople dotknęły jego ust, a już na trawie leżała mała sarenka.

Siostrzyczka płakała nad zaczarowanym braciszkiem, a sarenka płakała razem z nią.

— Nie płacz — powiedziała w końcu dziewczynka. — Nigdy cię nie opuszczę.

Zdjęła swoją złotą podwiązkę i zawiązała sarence na szyi, a z sitowia uplotła miękki sznurek. Prowadziła na nim sarenkę coraz głębiej w las, aż doszły do małego, pustego domku. „Tu możemy zamieszkać”, pomyślała.

Uścieliła sarence posłanie z liści i mchu. Rano zbierała dla siebie jagody i orzechy, a sarence przynosiła świeżą trawę. Wieczorem, po pacierzu, kładła głowę na grzbiecie sarenki jak na poduszce i spokojnie zasypiała. Gdyby tylko braciszek miał swoją ludzką postać, byłoby to piękne życie.

W pustym drewnianym domku z zimnym paleniskiem dziewczynka rozkłada mech i liście na posłanie, obok stoi koszyk jagód i sarenka ze złotą podwiązką.

Pewnego dnia król tego kraju urządził w lesie wielkie polowanie. Rozległy się rogi, szczekanie psów i okrzyki myśliwych, a sarenka bardzo chciała tam być.

— Wypuść mnie — prosiła tak długo, aż siostrzyczka się zgodziła.

— Ale wróć wieczorem — powiedziała siostrzyczka. — Przed myśliwymi zamykam drzwi. Żebym wiedziała, że to ty, zapukaj i powiedz: „Siostrzyczko moja, wpuść mnie do środka”. Inaczej nie otworzę.

Sarenka wyskoczyła na dwór. Król i myśliwi ruszyli za pięknym zwierzęciem, ale ilekroć myśleli, że już je mają, przeskakiwało przez krzaki i znikało.

Sarenka ze złotą podwiązką na szyi pędzi susami przez ciemniejący las, a daleko za nią biegną między drzewami myśliwi w zielonych kurtkach z dwoma psami.

Kiedy się ściemniło, sarenka przybiegła do domku, zapukała i powiedziała:

— Siostrzyczko moja, wpuść mnie do środka.

Drzwi się otworzyły i sarenka przespała całą noc na swoim posłaniu.

Następnego ranka znów zagrały rogi.

— Siostrzyczko, otwórz mi, muszę tam biec!

— Tylko wróć wieczorem i powiedz swoje słowa — odpowiedziała siostrzyczka.

Myśliwi znów gonili sarenkę ze złotą obróżką przez cały dzień. Wieczorem ją otoczyli i jeden z nich lekko zranił ją w nogę, więc zaczęła kuleć. Myśliwy poszedł za nią cichutko aż do domku i usłyszał, jak woła:

— Siostrzyczko moja, wpuść mnie do środka.

Zobaczył, że drzwi się otwierają i zaraz zamykają, i opowiedział o wszystkim królowi.

— Jutro zapolujemy jeszcze raz — powiedział król.

Siostrzyczka przelękła się, widząc ranę. Obmyła nogę sarenki i przyłożyła do rany zioła, ale rana była tak mała, że rano sarenka nic już nie czuła. Gdy znów usłyszała rogi, zawołała:

— Muszę tam być! Nie dam się tak łatwo złapać.

— Zabiją cię — płakała siostrzyczka — a ja zostanę sama na całym świecie. Nie wypuszczę cię.

— To umrę tu z tęsknoty — odpowiedziała sarenka. — Kiedy słyszę róg, nogi same mnie niosą!

Siostrzyczka z ciężkim sercem otworzyła drzwi.

Kiedy król zobaczył sarenkę, powiedział do myśliwych:

— Gońcie ją aż do nocy, ale niech nikt nie zrobi jej krzywdy.

Po zachodzie słońca kazał myśliwemu zaprowadzić się do leśnego domku. Zapukał i zawołał:

— Siostrzyczko moja, wpuść mnie do środka.

Drzwi się otworzyły, a w środku stała dziewczyna piękniejsza od wszystkich, jakie widział. Przestraszyła się, bo zamiast sarenki wszedł mężczyzna ze złotą koroną na głowie. Ale król spojrzał na nią życzliwie i podał jej rękę.

— Czy pójdziesz ze mną do zamku i zostaniesz moją żoną?

— O tak — odpowiedziała dziewczyna. — Ale sarenka pójdzie ze mną. Nie opuszczę jej.

— Zostanie przy tobie, póki żyjesz, i niczego jej nie zabraknie — obiecał król.

Wtedy wbiegła sarenka. Siostrzyczka wzięła ją na sznurek z sitowia i wyprowadziła z leśnego domku.

W zamku wyprawiono wspaniałe wesele. Dziewczyna została królową i przez jakiś czas żyła z królem szczęśliwie, a sarenka biegała po zamkowym ogrodzie.

Zła macocha myślała, że siostrzyczkę rozszarpały dzikie zwierzęta, a braciszka zastrzelili myśliwi. Kiedy usłyszała, jak dobrze im się wiedzie, zazdrość nie dawała jej spokoju. Jej rodzona córka, brzydka jak noc i jednooka, robiła jej wyrzuty:

— To ja powinnam była zostać królową!

— Bądź cicho — uspokajała ją stara. — Kiedy przyjdzie pora, będę pod ręką.

Pora przyszła, gdy królowa urodziła synka, a król był na polowaniu. Czarownica przybrała postać pokojówki i powiedziała do osłabionej królowej:

— Kąpiel gotowa, pani. Doda pani sił. Prędko, zanim woda wystygnie.

Razem z córką zaniosły królową do łaźni, rozpaliły tam wielki ogień, zamknęły drzwi na klucz i uciekły. Biedna młoda królowa nie mogła oddychać i wkrótce umarła.

Stara położyła córkę w łóżku królowej i nadała jej wygląd królowej. Tylko oka nie umiała jej przywrócić, więc córka musiała leżeć na tym boku, na którym oka nie miała. Wieczorem król wrócił, ucieszył się z syna i chciał zajrzeć do żony, ale stara zawołała:

— Nie odsłaniajcie zasłon! Królowa nie może jeszcze patrzeć na światło, musi odpocząć.

Król odszedł i nie wiedział, że w łóżku leży fałszywa królowa.

O północy niańka czuwająca przy kołysce zobaczyła, że wchodzi prawdziwa królowa. Królowa wzięła dziecko na ręce i nakarmiła je, poprawiła mu poduszeczkę i otuliła kołderką. Nie zapomniała też o sarence, która leżała w kącie: pogłaskała ją po grzbiecie. Potem w milczeniu wyszła.

Nocą w izbie o kamiennych ścianach królowa w białej koszuli nocnej wyjmuje z drewnianej kołyski dziecko w powijakach, przy świecy siedzi stara niańka.

Rano niańka zapytała strażników, ale ci odpowiedzieli, że nikogo w nocy nie widzieli. Królowa przychodziła tak przez wiele nocy i nic nie mówiła, a niańka bała się komukolwiek o tym powiedzieć.

Po jakimś czasie królowa odezwała się w nocy:

Co robi moje dziecko? Co robi sarenka? Przyjdę jeszcze dwa razy, a potem nigdy więcej.

Niańka nic nie odpowiedziała, ale rano poszła do króla i wszystko mu opowiedziała.

— Mój Boże, co to znaczy? — zawołał król. — Następnej nocy sam będę czuwał przy dziecku.

O północy królowa znów się zjawiła i powiedziała:

Co robi moje dziecko? Co robi sarenka? Przyjdę jeszcze tylko raz, a potem nigdy więcej.

Zajęła się dzieckiem i zniknęła. Król nie odważył się do niej odezwać, ale czuwał także następnej nocy. A ona znów powiedziała:

Co robi moje dziecko? Co robi sarenka? Dziś przychodzę ostatni raz, a potem nigdy więcej.

Wtedy król podbiegł do niej i zawołał:

— Nie możesz być nikim innym, tylko moją ukochaną żoną!

— Tak, jestem twoją ukochaną żoną — odpowiedziała.

W tej samej chwili, z łaski Bożej, wróciło do niej życie i była rumiana i zdrowa. Opowiedziała królowi, co złego zrobiły jej czarownica i jej córka. Król postawił obie przed sądem. Córkę wyprowadzono do lasu, gdzie dopadły ją dzikie zwierzęta, a czarownicę wrzucono w ogień i spłonęła na popiół.

Gdy tylko została z niej garść popiołu, sarenka znów stała się braciszkiem. Siostrzyczka i braciszek żyli potem razem szczęśliwie aż do końca swoich dni.

Jak oceniasz tę bajkę?

Opowiedziała na nowo Talerie, źródło: Kinder- und Hausmärchen (otwiera się w nowym oknie) Domena publiczna

Podobne bajki

Żabi król

8 min czytania od 4 lat

Kopciuszek

15 min czytania od 6 lat

O tej bajce

Baśń „Braciszek i siostrzyczka” spisali bracia Grimmowie. Ukazała się w Berlinie w 1812 roku, w tomie pierwszym zbioru Kinder- und Hausmärchen, jako numer 11. Bracia pisali, że połączyli dwie opowieści znad Menu. Bolte i Polívka wywodzą obie od Marie, którą wiążą z domem Wildów w Kasselu, a pierwszą datują na 10 marca 1811 roku.

W 1819 roku Grimmowie przerobili baśń, sięgając głównie po drugą opowieść: stąd trzy zaczarowane źródła, złota podwiązka, leśny domek i hasło przy drzwiach. Do 1857 roku fabuła już się nie zmieniła. Obie nasze wersje, „Łagodniejsza” i dłuższa „Oryginalna”, opowiadają na nowo tekst siódmego wydania z 1857 roku.

Pierwsze wydanie z 1812 roku i siódme z 1857

18121857 (podstawa naszego tekstu)
Źródłajedno, zamienia w sarenkętrzy: tygrys, wilk, sarenka
Ostrzeżeniebraciszek nic nie słyszy i od razu pijeczeka dwa razy, pije przy trzecim
Dom w lesiejaskinia, przez długie latapusty domek
Obrożatylko sznur z sitowiazłota podwiązka i sznurek z sitowia
Jak król ją znajdujegubi się w lesie podczas polowaniatrzy dni polowania, hasło przy drzwiach
Fałszywa królowacórka czarownicyjednooka córka czarownicy
Powrót do życiagdy król jej dotkniepo słowach króla, „z łaski Bożej”
Pokaż więcej
Co robi moje dziecko? Co robi sarenka? Przyjdę jeszcze dwa razy, a potem nigdy więcej.
Grimmowie, 1857: was macht mein Kind? was macht mein Reh? / Nun komm ich noch zweimal und dann nimmermehr.

Co dzieje się w naszym tekście

Macocha jest czarownicą i rzuca urok na wszystkie źródła w lesie. Po wodzie z pierwszego braciszek zmieniłby się w tygrysa, po wodzie z drugiego w wilka. Dwa razy czeka, bo prosi go siostrzyczka, ale przy trzecim pije i staje się sarenką. Siostrzyczka wiąże mu na szyi swoją złotą podwiązkę, prowadzi go na sznurku z sitowia do pustego domku i tam razem mieszkają. Trzeciego wieczoru polowania król puka do domku i sam wypowiada hasło, które podsłuchał jego myśliwy: „Siostrzyczko moja, wpuść mnie do środka”.

„Łagodniejsza” wersja jest krótsza, „Oryginalna” podaje więcej szczegółów, ale przebieg zdarzeń jest w obu ten sam. Siostrzyczka, już jako królowa, wkrótce po urodzeniu synka umiera w przegrzanej łaźni, potem nocami przychodzi nakarmić dziecko i pogłaskać sarenkę, aż w końcu wraca do życia; czarownica w obu wersjach ginie w ogniu. Przed czytaniem małemu dziecku warto o tym pamiętać.

Podobne baśnie i z czym jej nie mylić

Bolte i Polívka zaliczają tę baśń do opowieści o podstawionej narzeczonej: macocha usuwa niewinną kobietę w połogu albo w drodze na ślub i podstawia na jej miejsce brzydką przyrodnią siostrę, a usunięta wraca nocą jako kaczka albo w ludzkiej postaci, by nakarmić dziecko. Z baśni Grimmów wskazują „Die drei Männlein im Walde” (nr 13), „Die weiße und schwarze Braut” (nr 135) oraz „Lämmchen und Fischchen” (nr 141), gdzie braciszek zamienia się w baranka. Wymieniają też kilka wersji polskich, między innymi z Górnego Śląska, Krakowa i Lublina, w których chłopiec zwykle staje się barankiem.

Łatwo pomylić tę baśń z „Jasiem i Małgosią”, bo i tam jest rodzeństwo, macocha, las i czarownica. Tutaj jednak macocha sama jest czarownicą, nie ma chatki z piernika, a opowieść toczy się dalej, przez ślub siostrzyczki z królem aż do życia w zamku.

Źródła

Dawne wydania

Dane sprawdziliśmy w tych źródłach 30 października 2026.

Kolorowanki do wydruku

Gdzie jeszcze znajdziesz tę bajkę