Szczęśliwy Jaś

Był sobie raz Jaś, który przez siedem lat służył u gospodarza. Kiedy minął ostatni rok, poprosił o zapłatę, bo chciał wrócić do domu, do matki.

— Służyłeś mi wiernie i uczciwie, Jasiu — odparł gospodarz. — Jaka służba, taka zapłata.

I dał Jasiowi bryłę złota wielką jak jego głowa. Chłopak zawinął ją w chustkę, zarzucił na ramię i ruszył w drogę.

Szedł i szedł, noga za nogą, aż zobaczył jeźdźca, który kłusował wesoło na rączym koniu.

— Ach, jaka to piękna rzecz, taka jazda! — zawołał głośno Jaś. — Siedzi człowiek jak na krześle, butów nie zedrze, a jedzie i jedzie.

Jeździec zatrzymał konia.

— Hej, Jasiu, a czemu ty idziesz piechotą? — zapytał.

— Bo muszę — odpowiedział Jaś. — Niosę wprawdzie złoto, ale takie ciężkie, że głowy nie mogę prosto trzymać, a w ramię aż mnie gniecie.

— Wiesz co? — powiedział jeździec. — Zamieńmy się. Ja ci dam konia, a ty mi dasz swoją bryłę.

Jaś przystał na to z ochotą. Jeździec wziął złoto, pomógł mu wsiąść i podał mu wodze.

— Jak zechcesz jechać szybciej, mlaśnij językiem i zawołaj „wio, wio!” — powiedział na odchodne.

Jaś siedział na koniu szczęśliwy jak nigdy, ale po chwili zachciało mu się jechać prędzej. Mlasnął więc językiem i zawołał: „Wio, wio!”. Koń ruszył ostrym kłusem, a Jaś, zanim się obejrzał, leżał już w rowie przy gościńcu. Koń uciekłby, gdyby nie zatrzymał go chłop, który pędził drogą krowę.

Jaś wygramolił się z rowu bardzo markotny.

— Kiepska to zabawa, ta jazda — powiedział do chłopa. — Taka szkapa wierzga i zrzuca z grzbietu, aż człowiek mało karku nie skręci. Co innego wasza krowa! Idzie się za nią spokojnie, a do tego co dzień jest mleko, masło i ser.

— Skoro tak wam się podoba — odparł chłop — mogę wam ją oddać za konia.

Jaś z radością się zgodził, a chłop wskoczył na konia i odjechał galopem.

„Teraz będę miał do chleba masło i ser, kiedy tylko zechcę, a jak przyjdzie pragnienie, napiję się mleka”, cieszył się Jaś. Z tej radości zatrzymał się w przydrożnej karczmie i zjadł naraz wszystko, co miał ze sobą, i obiad, i kolację. Za ostatnie grosze kupił sobie jeszcze pół kufla piwa.

Potem poprowadził krowę dalej. Droga wiodła przez wrzosowisko, a słońce grzało coraz mocniej. Jasiowi tak zaschło w gardle, że ledwie mógł przełknąć ślinę.

„Wydoję krowę i napiję się mleka”, pomyślał. Przywiązał ją do uschniętego drzewa, a zamiast wiadra podstawił skórzaną czapkę. Ciągnął i ciągnął, ale nie wycisnął ani kropli. Robił to tak niezgrabnie, że zniecierpliwiona krowa kopnęła go tylną nogą w głowę. Jaś zwalił się na ziemię i długo nie wiedział, gdzie jest.

Na szczęście nadszedł rzeźnik, który pchał taczkę z młodym prosiakiem. Pomógł Jasiowi wstać i podał mu flaszkę.

— Napijcie się, Jasiu — powiedział. — Ta krowa mleka już nie da. Stara jest, nada się najwyżej do zaprzęgu albo na rzeź.

Jaś przygładził włosy i pokręcił głową.

— Kto by pomyślał! — powiedział. — Ale wołowina i tak mi nie smakuje. Co innego młody prosiak! To dopiero mięso, a do tego jeszcze kiełbasy!

— Wiecie co, Jasiu? — powiedział rzeźnik. — Żeby wam zrobić przyjemność, zamienię się z wami. Weźcie prosiaka, a mnie dajcie krowę.

— Niech wam Bóg wynagrodzi tę życzliwość — odpowiedział Jaś. Oddał krowę i wziął sznurek, na którym uwiązany był prosiak.

Szedł Jaś dalej i myślał, jak dobrze wszystko mu się układa. Niedługo dołączył do niego chłopak z piękną białą gęsią pod pachą. Niósł ją na chrzciny.

— Weźcie no ją w ręce, zobaczcie, jaka ciężka — powiedział chłopak. — Tuczyli ją przez osiem tygodni. Kto zje kawałek tej pieczeni, temu tłuszcz pociecze po obu policzkach.

— Ano, swoje waży — przyznał Jaś. — Ale i mój prosiak to nie chudzielec.

Chłopak rozejrzał się niespokojnie na wszystkie strony.

— Słuchajcie — zaczął. — We wsi, przez którą szedłem, sołtysowi ukradli właśnie świnię z chlewu i ludzie już jej szukają. Boję się, że to ją prowadzicie na sznurku. Jak was z nią złapią, w najlepszym razie wsadzą was do lochu.

— Ach, mój Boże! — jęknął Jaś. — Ratujcie mnie z tej biedy! Wy się tu lepiej znacie. Weźcie mojego prosiaka i dajcie mi gęś.

— Trochę ryzykuję — odparł chłopak — ale nie chcę, żebyście przeze mnie wpadli w nieszczęście.

Chłopak wziął sznurek i szybko pognał prosiaka boczną ścieżką. A Jaś, wolny od zmartwień, ruszył z gęsią pod pachą w stronę domu.

„Jak się dobrze zastanowić, to jeszcze na tej zamianie zyskałem”, pomyślał. „Najpierw będzie pyszna pieczeń, potem tyle smalcu, że starczy do chleba na trzy miesiące, a na koniec piękne białe pióra. Wypcham nimi poduszkę i będę spał bez kołysania. Ale się matka ucieszy!”

Za ostatnią wsią stał szlifierz przy wózku z kołem. Koło furczało, a szlifierz śpiewał przy pracy:

Ostrzę nożyce, kołem kręcę żwawo, płaszczyk wieszam z wiatrem, to w lewo, to w prawo.

— Dobrze wam się wiedzie, skoro tak wesoło szlifujecie — zagadnął go Jaś.

— A dobrze — odparł szlifierz. — Rzemiosło ma złote dno. Prawdziwy szlifierz, ile razy sięgnie do kieszeni, zawsze znajdzie w niej pieniądze. Ale gdzie kupiliście taką piękną gęś?

— Nie kupiłem, tylko dostałem za prosiaka — odpowiedział Jaś.

— A prosiaka? — dopytywał szlifierz.

— Za krowę.

— A krowę?

— Za konia — powiedział Jaś.

— A konia?

— Za konia dałem bryłę złota wielką jak moja głowa.

— A złoto? — pytał dalej szlifierz.

— E, to była zapłata za siedem lat służby.

— Zawsze umieliście sobie poradzić — pochwalił go szlifierz. — Zostańcie szlifierzem jak ja, a pieniądze same będą wam brzęczeć w kieszeni. Trzeba wam tylko osełki. Mam tu jedną, trochę już startą, ale chcę za nią tylko tę gęś. Zgoda?

— Jeszcze pytacie? — zawołał Jaś. — Będę najszczęśliwszym człowiekiem na świecie!

Podał szlifierzowi gęś i wziął od niego osełkę. Szlifierz podniósł z ziemi zwykły, ciężki polny kamień.

— A tu macie jeszcze kamień na dokładkę — powiedział. — Będziecie na nim prostować stare gwoździe. Pilnujcie go dobrze.

Jaś zarzucił kamienie na plecy i ruszył dalej.

— Chyba urodziłem się w czepku! — zawołał. — Czego tylko zapragnę, wszystko mi się spełnia.

Ale że Jaś był na nogach od świtu, zaczynał opadać z sił. Dokuczał mu też głód, bo cały zapas zjadł naraz z radości, że ma krowę. Co chwilę musiał przystawać, bo kamienie okropnie mu ciążyły. Myślał tylko o tym, jak dobrze byłoby nie dźwigać ich akurat teraz.

Wlókł się jak ślimak, aż doszedł do studni w polu. Żeby nie uszkodzić kamieni, ostrożnie położył je obok siebie na cembrowinie. Potem usiadł i nachylił się nad wodą, żeby się napić. Wtem niechcący je trącił, a one, chlup, chlup, jeden po drugim wpadły do studni.

Kiedy Jaś zobaczył, że kamienie idą na dno, podskoczył z radości. Potem ukląkł i ze łzami w oczach podziękował Bogu, że uwolnił go od ciężkich kamieni, ostatniego ciężaru, jaki mu został, i to tak, że Jaś nie miał sobie nic do zarzucenia.

— Nie ma pod słońcem drugiego człowieka, który miałby tyle szczęścia co ja! — zawołał.

Z lekkim sercem i bez żadnego ciężaru pobiegł Jaś prosto do domu, do matki.