Jakub de Voragine

Jakub de Voragine, po włosku Iacopo da Varazze, urodził się około 1230 roku w Varazze na liguryjskim wybrzeżu, na zachód od Genui, albo w samej Genui, gdzie żyła rodzina z Varazze o tym nazwisku. W 1244 roku wstąpił do dominikanów, a między 1259 a 1266 rokiem ułożył Złotą legendę, zbiór żywotów świętych, który stał się jedną z najczęściej czytanych książek średniowiecza.

W zakonie był przeorem w Como, Bolonii i Asti, uczył w szkołach dominikańskich i z powodzeniem głosił kazania w wielu stronach Włoch, a w latach 1267–1286 stał na czele prowincji lombardzkiej. W 1292 roku został arcybiskupem Genui i starał się pogodzić skłócone stronnictwa gwelfów i gibelinów. Napisał też kronikę Genui i kilka tomów kazań. Zmarł w Genui w lipcu 1298 roku i został pochowany w tamtejszym kościele dominikanów. W 1816 roku papież Pius VII ogłosił go błogosławionym.

Złota legenda nosiła początkowo tytuł Legenda sanctorum, czyli czytania o świętych. Ma około stu pięćdziesięciu do stu osiemdziesięciu rozdziałów, po jednym na każdego świętego lub święto, ułożonych według roku kościelnego od adwentu. Każdy biegnie tym samym torem: najpierw znaczenie imienia, często wywiedzione dość fantazyjnie, potem życie świętego i jego cuda. Jakub tych opowieści nie wymyślał. Sam pisze, że je zebrał i uzupełnił tym, co znalazł w dawniejszych historiach i kronikach.

Pisał prostą, przystępną łaciną, z myślą o kaznodziejach, którym miał dostarczyć materiału, ale książkę czytano przede wszystkim dla samych opowieści. Zachowało się ponad tysiąc rękopisów, a wśród druków sprzed 1501 roku miała więcej wydań niż Biblia. Przełożono ją na niemal wszystkie języki Europy: po czesku wyszła w Pilźnie w latach 1475–1479, po angielsku u Caxtona w 1483 roku, po niemiecku w 1489. Dla historyków sztuki jest kluczem do średniowiecznych obrazów, bo to z niej malarze bardzo często brali sceny i atrybuty świętych: trzy sakiewki złota świętego Mikołaja, smoka świętego Jerzego, Dzieciątko na ramionach świętego Krzysztofa.